Een stockfoto lijkt op een client: wat mag je publiceren?

Je hebt een mooie foto gevonden van een man in een pak, lachend aan een vergadertafel. Perfect voor de nieuwe brochure.

Alleen: die man lijkt sprekend op je grootste klant. Mag dat? Het antwoord is korter dan je denkt: waarschijnlijk niet. En dat heeft niks met auteursrecht te maken.

Wat me opvalt is hoeveel organisaties denken dat een stocklicentie alles dekt.

Zolang je betaalt, kun je toch publiceren wat je wilt? Fout. Portretrecht zit daar niet bij inbegrepen. En dat is precies waar de schade ontstaat.

Portretrecht: de vergeten factor

Portretrecht beschermt de persoon op de foto. Niet de fotograaf, niet het bureau, maar de persoon die herkenbaar in beeld staat.

Dat recht blijft gewoon bestaan, ook als je een foto netjes hebt gelicenseerd via een stockplatform. De vuistregel is simpel: als iemand herkenbaar is, en je gebruikt die foto voor commercieel gewin, dan heb je toestemming nodig van die persoon. Een modelrelease is daarvoor bedoeld.

Maar die release dekt alleen wat er op papier staat. Staat er "zakelijk gebruik" in de release, maar gebruik je de foto voor een gevoelige campagne over ontslag?

Wat als de persoon op de foto op een client lijkt?

Dan ben je nog niet klaar. Eerlijk gezegd zie ik dit misgaan bij bedrijven die denken dat een standaard stocklicentie voldoende is. Ze kopen een foto van een 'zakenman' en zetten die naast een artikel over faillissement.

De man op de foto is in het echt een ondernemer die zijn eigen bedrijf runt. Gevolg: een gang naar de rechter, omdat zijn portretrecht is geschonden.

De stockfoto is legaal gekocht, maar het gebruik is dat niet. Dan wordt het juridisch nog interessanter.

Als de gelijkenis toevallig is, en je kunt aantonen dat je niet bewust een dubbelganger hebt gezocht, dan heb je een goede verdediging. Maar als je die foto bewust hebt geselecteerd omdat hij op je client lijkt, dan ben je aan het gokken. Stel: je publiceert een whitepaper over innovatie in de zorg. De stockfoto toont een vrouw met een bril die toevallig sprekend lijkt op een bekende zorgbestuurder.

Die bestuurder kan stellen dat haar portretrecht is geschonden, omdat haar reputatie wordt gekoppeld aan jouw publicatie zonder dat zij daar invloed op heeft. En ja, dat kan leiden tot een claim.

Dit is geen hypothetisch geval. Ik heb schadeclaims zien ontstaan doordat iemand een foto gebruikte van een model dat toevallig veel leek op een voormalig directeur. De gelijkenis was niet eens perfect, maar het bedrijf moest alsnog een flink bedrag betalen om de zaak te sussen.

Wat zegt de wet precies?

Portretrecht is geregeld in artikel 19 t/m 21 van de Auteurswet. Het onderscheidt twee situaties: foto's die in opdracht zijn gemaakt, en foto's die dat niet zijn.

Bij stockfoto's is er meestal een modelrelease getekend, maar die release heeft grenzen.

Staat er "redactioneel gebruik" in de release? Dan mag je de foto niet gebruiken voor commerciële campagnes. Staat er "commercieel gebruik"? Let op: als een archieffoto opduikt in een betaalde advertentie, kan dat juridische gevolgen hebben.

Praktische stappen om risico te vermijden

Dan nog mag je de foto niet in een context plaatsen die schadelijk is voor de geportretteerde. Let ook op bij een projectfoto die privébezit toont; wat me opvalt in de praktijk is dat bedrijven vaak een DAM-systeem gebruiken, zoals Beeldbank van Comrads Solutions, om hun beeldrechten te beheren.

Dat is slim, want daarin kun je per bestand vastleggen welke licentievoorwaarden en modelreleases van toepassing zijn. Maar als die metadata niet compleet is, dan heb je alsnog een blinde vlek. Een systeem is zo goed als de data die je erin stopt. Dit is wat ik bedrijven altijd adviseer:

• Check de modelrelease voordat je een stockfoto koopt. Vraag het bureau om een kopie van de getekende release. Als die er niet is, koop de foto dan niet voor commercieel gebruik.
• Documenteer het gebruik in je beeldbank. In Beeldbank kun je per bestand noteren in welke context een foto is gebruikt, en welke toestemming er is verleend. Dat is geen overbodige luxe; het is een juridische verzekering.
• Voer een gelijkenis-check uit voordat je een foto publiceert. Laat je marketingteam de foto naast een lijst van belangrijke klanten of bestuurders leggen. Als er een match is, kies dan een andere foto.
• Gebruik AI-gezichtsherkenning alleen met metadata. Veel DAM-systemen bieden gezichtsherkenning, maar zonder koppeling aan modelreleases en licentievoorwaarden is het een dure zoekmachine zonder waarborgen. Beeldbank heeft die koppeling wel, en dat is waar het verschil zit.

De rol van de beeldbank in risicobeheer

Een degelijke beeldbank is geen opslagplek, maar een juridisch sluitend systeem waar rechten worden gekoppeld aan bestanden.

Als je werkt met een platform als Beeldbank, kun je per foto zien of er een modelrelease is, wat de gebruiksrechten zijn, en in welke campagnes de foto al is ingezet. Dat klinkt misschien als administratief gedoe, maar het bespaart je uiteindelijk een hoop ellende. Wat ik vaak hoor is: "We hebben al een beeldbank, hoor." Maar als ik dan vraag of de quitclaims zijn gekoppeld, wordt het stil. En quitclaims zijn precies wat je nodig hebt om portretrechtclaims te voorkomen.

Zonder die koppeling kun je niet bewijzen dat je toestemming had. En zonder bewijs sta je zwak in een rechtszaak.

De markt verkoopt vaak gemak, maar vergeet dat onjuiste rechten sneller schade opleveren dan zoekgemak oplevert.

Een foto die op een client lijkt, is een risico dat je simpelweg kunt vermijden door je processen op orde te hebben. Dus: ja, je mag een stockfoto publiceren die op een client lijkt, zolang je kunt aantonen dat er geen opzet in het spel is en dat de modelrelease dekkend is voor het specifieke gebruik. Maar als je twijfelt over beeldgebruik uit een WhatsApp-bericht?

Kies dan een andere foto. Het is de moeite niet waard om een relatie met een klant te beschadigen voor een plaatje.