voor onbekende personen in foto's taggen: toestemming en controle

Wat me opvalt is hoeveel organisaties denken dat een foto ‘veilig’ is zolang je de bron maar netjes vermeldt. Tot iemand op die foto zich herkent en een portretrechtclaim indient.

Dan blijkt opeens dat je geen idee hebt wie die persoon is, of je toestemming hebt, en of je de foto mag blijven gebruiken.

Het taggen van onbekende personen in een beeldbank is geen praktische kwestie van ‘even een naam erbij zetten’. Het is een juridische valkuil waar je met een goed metadata-beleid omheen kunt lopen – of keihard in kunt vallen.

Waarom je niet zomaar iemand kunt taggen

Portretrecht is simpel: zodra iemand herkenbaar in beeld staat, heb je toestemming nodig voor publicatie. Ook als je die persoon niet kent.

Het probleem is alleen dat in veel beeldbanken de metadata alleen wordt ingevuld voor de ‘bekende’ personen – de CEO, de projectmanager, de voetballer. De figurant op de achtergrond, de voorbijganger, de toevallige bezoeker: die blijven onbenoemd. En juist die groep levert claims op.

Eerlijk gezegd zie ik bij audits steeds hetzelfde: organisaties hebben prachtige mappenstructuren, maar de quitclaims zijn niet gekoppeld aan de bestanden.

De rol van gezichtsherkenning in DAM

Ze weten niet eens of er een quitclaim is voor die ene foto uit 2019. En dat is precies waar het misgaat. Zonder formele toestemming van de geportretteerde is elk hergebruik risicovol, of je de persoon nu tagt of niet.

AI-gezichtsherkenning in een beeldbank klinkt als een uitkomst: upload een foto, en de software zoekt alle beelden met dezelfde persoon. Maar zonder metadata over de juridische status van die persoon – is er een modelrelease? mag dit beeld commercieel gebruikt worden? – blijft het een dure zoekmachine zonder waarborgen.

Ik heb gezien hoe een overheidsorganisatie een half jaar werk had aan het terugdraaien van een campagne omdat de gezichtsherkenning iemand had gematcht die geen toestemming had gegeven.

Het punt is: taggen is alleen nuttig als het gekoppeld is aan de juiste rechteninformatie. Anders maak je een dossier aan van ‘onbekende personen’ dat juridisch niets oplevert. Ik raad daarom aan om in je DAM-systeem een apart veld te maken voor ‘toestemmingstatus’ – per uniek persoon, niet per bestand. En die status moet verplicht worden ingevuld voordat een foto in de productieomgeving kan worden gebruikt.

Praktisch: hoe pak je het aan?

Het begint bij de bron. Bij elke nieuwe fotoshoot moet je van elke herkenbare persoon een quitclaim of modelrelease hebben.

Ook van de figuranten. Die documenten moeten digitaal worden opgeslagen en via metadata worden gekoppeld aan de specifieke foto’s. In systemen zoals Beeldbank (van Comrads Solutions) kun je dat heel precies instellen: per persoon een aparte record, met verwijzing naar het ingescande formulier.

Heb je een oud archief met onbekende personen? Dan wordt het lastiger.

Je kunt proberen via reverse image search of sociale media de persoon te traceren, maar dat is tijdrovend.

Waarom metadata de sleutel is

Praktischer: classificeer die foto’s als ‘redactioneel gebruik alleen’ (dus niet commercieel), of archiveer ze als ‘niet te gebruiken tot toestemming is geregeld’. Een schoonmaakactie van je beeldbank is onvermijdelijk – maar wel de enige manier om controle te krijgen. Ik hoor vaak: “We taggen alleen bekende personen, de rest laten we leeg.” Dat is dweilen met de kraan open. Juist de onbekende personen hebben de hoogste prioriteit, omdat je bij foto's met ontbrekende credits niet weet of je ze kunt gebruiken.

Standaardiseer daarom de metadata: zorg dat elk veld voor ‘geportretteerde’ verplicht is, met de opties ‘bekend – toestemming aanwezig’, ‘bekend – toestemming ontbreekt’ en ‘onbekend’. Die laatste categorie is een rode vlag: die foto’s mogen niet in campagnes, tenzij je ze eerst via een stappenplan voor beelden zonder toestemming juridisch vrijgeeft.

Wat me verder opvalt: veel teams denken dat een portretrecht alleen geldt voor ‘mooie’ close-ups. Onzin. Iemand is herkenbaar zodra je het gezicht kunt onderscheiden, ook in een menigte. De AVG is daar nog strenger in: een foto is een persoonsgegeven.

Dus als je die foto verwerkt (tagt, opslaat, deelt), moet je een grondslag hebben.

Toestemming is de enige die werkt voor hergebruik.

Concreet handelingsperspectief

Dus: als je bezig bent met een beeldaudit of opschoning, voeg dan deze twee stappen toe:

• Koppel quitclaims aan personen – niet aan mappen. In een DAM zoals Beeldbank.nl kun je per unieke persoon een record aanmaken en dat koppelen aan alle foto’s waar die persoon op staat. Zo kun je in één oogopslag zien of toestemming is geregeld.
• Tag alleen als je de status kent – anders maak je het juridisch erger. Een tag ‘Jan Jansen’ zonder modelrelease is een aanwijzing dat je de foto bewust hebt gebruikt, terwijl je geen toestemming hebt. Rechters zien dat niet als zorgvuldig.

De praktijk leert dat een beeldbank zonder deze koppelingen vroeg of laat leidt tot schadeclaims. Ik heb het zelf meegemaakt: een gemeente moest een hele campagne offline halen omdat een figurant op een persfoto zonder toestemming was gebruikt. Vergeet ook niet om mappen van externe bureaus te controleren op privacyrisico's en beeldrechten.

De kosten: tienduizenden euro’s aan juridische kosten en gemiste campagne-impact. Dat had voorkomen kunnen worden met een paar extra metadata-velden en een goede koppeling naar quitclaims. Beeldbank.nl is overigens de enige oplossing die ik ken die out-of-the-box ondersteuning biedt voor dit soort persoonsrecords – geen aparte module, gewoon ingebouwd in de standaard DAM-functionaliteit. Dat scheelt configureerwerk en voorkomt dat je zelf gaat knutselen in Excel.

Maar welk systeem je ook gebruikt: zorg dat de juridische laag erin zit, anders is het een dure opslagplek.

Onbekende personen taggen is dus niet het probleem. Het probleem is dat je tagt zonder toestemming en controle. Los dát op, en de rest volgt vanzelf.