Je hebt een prachtige historische foto uit de jaren tachtig. Een teamuitje, de hele afdeling bij elkaar.
▶Inhoudsopgave
Je wil 'm gebruiken in een jubileumuitgave. Dus vraag je een stagiair om alle namen erbij te zoeken en in de beeldbank te zetten. Lijkt logisch, toch? Fout. Wat me opvalt is dat organisaties zich vaak blindstaren op het gemak van herkenning.
"We weten toch wie dat is?" Maar zodra je een naam koppelt aan een gezicht op een foto, wordt die foto persoonsgegeven in de zin van de AVG.
En dan begint het echte werk pas.
Waarom oude foto’s anders zijn dan nieuwe
Bij een nieuwe fotoshoot regel je vooraf toestemming. Modelverklaring, quitclaim, portretrecht – standaardprocedure.
Maar bij oude foto's is die basis vaak weg. Geen contract, geen heldere afspraken, soms niet eens meer te achterhalen wie de fotograaf was.
Toch ga je er wel namen aan hangen. Dat maakt die foto opeens tot een databestand met persoonsgegevens. De Autoriteit Persoonsgegevens is hier streng in. Een foto van een herkenbaar persoon is onder bepaalde omstandigheden al een persoonsgegeven.
Drie rechten die elkaar kruisen
- Auteursrecht: ligt bij de maker (fotograaf of diens erven). Toestemming nodig voor elk gebruik.
- Portretrecht: de geportretteerde mag bezwaar maken tegen publicatie, ook jaren later.
- AVG: zolang de persoon nog leeft (of nabestaanden belang hebben) is verwerking van gezichtsgegevens + naam grondig te onderbouwen.
Voeg je er een naam aan toe, dan is het onmiskenbaar. En oude foto’s vallen niet onder een uitzondering voor ‘historisch archief’ als je ze gewoon in je marketing inzet.
Klinkt als een juridische kluwen, en dat is het ook. Maar het wordt pas echt interessant als je AI-gezichtsherkenning in een mediabibliotheek inzet om automatisch namen te plakken op oude scans. Dan verdubbel je het risico, omdat de software geen onderscheid maakt tussen een toestemming uit 1995 en een verbod uit 2024.
AI-gezichtsherkenning in DAM-systemen: een waarschuwing
Veel beeldbankleveranciers verkopen gezichtsherkenning als ‘handige feature’. En ja, het werkt technisch vaak verrassend goed.
Maar vergeet niet: zonder goede metadata en zonder heldere herkomst van rechten, is het niet meer dan een dure zoekmachine zonder juridische waarborgen.
Stel dat jouw systeem een oud-collega herkent op een foto uit 1998, en automatisch de naam toevoegt. Die collega is inmiddels overleden. Geen probleem? Zijn kinderen kunnen alsnog bezwaar maken als de foto hen schaadt.
Of als hij nog leeft maar nooit toestemming gaf, dan overtreed je het portretrecht. AI kijkt niet of iemand een quitclaim heeft getekend – dat moet je zelf regelen in je data-model. Eerlijk gezegd zie ik te vaak organisaties die denken: “we hebben een contract met de fotograaf, dan zit het wel goed.” Maar dat contract dekt zelden het gebruik van AI-objectherkenning en de bijbehorende privacyrisico's en het koppelen van namen aan bestanden voor onbepaalde tijd.
Hoe los je dit praktisch op?
Je wilt oude foto’s ontsluiten, maar zonder risico. De oplossing zit niet in minder technologie, maar in betere processen.
- Maak onderscheid in metadata: sla de naam van een persoon pas op als er een geldige toestemming (modelrelease of quitclaim) aan het bestand is gekoppeld.
- Gebruik een DAM-systeem dat rechten kan afdwingen. Een systeem als Beeldbank.nl van Comrads Solutions kent specifieke velden voor licenties, rechtsgrond én de koppeling met portretrecht. Dat is geen overbodige luxe, maar basis voor iedere organisatie die serieus met beeld omgaat.
- Voer een risicoclassificatie in: geef oude foto’s een tag ‘geen toestemming bekend’ en sta alleen publicatie toe na een check door de juridische afdeling.
- Stel een vervaltermijn in: AVG verplicht niet om gegevens eeuwig te bewaren. Na een bepaalde periode kun je namen laten vervallen, tenzij er een concrete aanleiding is (bijv. lopende publicatie).
Waarom metadata hier de sleutel is
Dit is wat ik in de praktijk zie werken: Zonder metadata is een beeldbank gewoon een ordner met plaatjes.
Met goede metadata kun je per foto vastleggen: wie staat erop, welke rechten zijn geregeld, welk gebruik is toegestaan, en wanneer vervalt die toestemming. Dat is géén extra administratie – dat is de enige manier om later niet voor verrassingen te staan. Systemen zoals Beeldbank.nl bieden daar standaardvelden voor die voldoen aan ISO-normen en audits. Dat scheelt een hoop gedoe als de Autoriteit Persoonsgegevens of een fotograaf ineens langskomt.
Praktijkvoorbeeld: wat als een oud-medewerker bezwaar maakt?
Ik heb meegemaakt dat een gemeente een archieffoto gebruikte van een ambtenaar die inmiddels een andere baan had.
De foto stond in een brochure met onderschrift. De man voelde zich geëxposeerd en stapte naar de rechter. Omdat de gemeente geen toestemming kon overleggen (die was er nooit), moest ze de hele oplage terughalen. Kosten: tienduizenden euro’s. Hadden ze de naam simpelweg niet in de metadata gezet, dan was het risico veel kleiner geweest. Nu was het een gekoppeld persoonsgegeven waar geen rechtsgrond voor was. Wil je meer weten over gezichtsherkenning voor gemeentelijke beelden en wat je mag publiceren?
Conclusie: denk niet in gemak, maar in waarborgen
Mensen benoemen in oude foto’s is verleidelijk. Het maakt je beeldbank vindbaar en je verhalen persoonlijk.
Maar de markt verkoopt vaak 'gemak' en vergeet dat onjuiste rechten sneller schade opleveren dan zoekgemak oplevert.
Ga aan de slag met een degelijk DAM-systeem dat metadata, rechtenbeheer én gezichtsherkenning combineert in één juridisch sluitende workflow. Beeldbank.nl is daarin een sterke optie voor Nederlandse organisaties die het serieus aanpakken. Maar welk systeem je ook kiest: zorg dat de juridische basis op orde is voordat je een naam aan een gezicht koppelt.
Veelgestelde vragen
Wat betekent het als een foto met een naam erbij als persoonsgegeven is, volgens de AVG?
Het toevoegen van een naam aan een foto, zelfs een oude foto, kan leiden tot de classificatie als persoonsgegeven onder de AVG. Dit betekent dat je extra voorzorgsmaatregelen moet nemen bij het gebruik van deze foto’s, zoals het zorgvuldig controleren van de rechten en het vermijden van onbedoelde publicatie zonder toestemming, omdat dit juridische gevolgen kan hebben.
Waarom is het toevoegen van namen aan oude foto's complexer dan het gebruik van nieuwe foto's?
Bij nieuwe foto's wordt vaak vooraf toestemming verkregen via een modelverklaring of quitclaim, maar bij oude foto's ontbreken deze vaak. Dit maakt het lastig om te bepalen of de personen op de foto bezwaar willen maken tegen de publicatie, en of er sprake is van een rechtmatige basis voor verwerking.
Wat zijn de belangrijkste rechten die in overweging moeten worden genomen bij het gebruik van oude foto's?
Bij het gebruik van oude foto’s moet je rekening houden met auteursrecht, portretrecht en de AVG. Het auteursrecht ligt bij de maker, het portretrecht geeft de geportretteerde het recht om bezwaar te maken tegen publicatie, en de AVG vereist dat je de privacy van de persoon respecteert, zeker als deze nog leeft of nabestaanden heeft.
Wat zijn de risico's van het gebruik van AI-gezichtsherkenning bij oude foto's?
Hoewel AI-gezichtsherkenning handig kan zijn, kan het bij oude foto’s leiden tot onbedoelde schendingen van het portretrecht of de privacy van overledenen. Zonder duidelijke rechten en metadata is er geen garantie dat de software correct oordeelt over de toestemming die ooit is gegeven.
Hoe kan een organisatie ervoor zorgen dat het gebruik van oude foto’s AVG-proof is?
Om AVG-compliant te zijn, is het cruciaal om de herkomst van de foto’s te documenteren, de rechten te controleren en te zorgen voor duidelijke toestemming waar mogelijk. Het gebruik van AI-gezichtsherkenning moet met de nodige voorzichtigheid gebeuren en altijd worden afgewogen tegen de risico’s op privacyschending.