Gezichtsherkenning voor gemeentelijke beelden: wat mag je publiceren?

Gemeenten hebben duizenden foto’s en video’s. Van evenementen tot bewakingsbeelden, van projectdocumentatie tot communicatiemateriaal.

Steeds vaker duikt de vraag op: kunnen we gezichtsherkenning inzetten om personen te identificeren in die beelden?

Handig voor terugzoeken, maar wat mag je er daarna mee publiceren? Het antwoord is niet populair bij vooruitstrevende gemeentelijke communicatieafdelingen: bijna niks, tenzij je juridisch alles op orde hebt. En dat terwijl de leveranciers van beeldbanksoftware steeds vaker AI-gezichtsherkenning als standaardmodule aanbieden. Let op: die functionaliteit is technisch interessant, maar zonder de juiste metadata en rechtenkoppeling is het een dure zoekmachine die je voor de rechter kan brengen.

Het verschil tussen opsporing en publicatie

Gemeenten mogen cameratoezicht inzetten op openbare plaatsen voor handhaving van de openbare orde.

Dat staat in de wet. Politie en gemeente kunnen die beelden gebruiken voor opsporing. Maar dat zegt niets over publicatie. Een foto waarop iemand herkenbaar in beeld is, valt onder de AVG – dat is persoonsgegevensverwerking.

Portretrecht vs. AVG

En publiceren is een verwerking met een heel ander doel dan veiligheid. Wat me opvalt in de praktijk: veel gemeenten denken dat een toestemmingsverklaring in de algemene voorwaarden van een evenement voldoende is.

Dat is juridisch wankel. Die toestemming moet specifiek zijn voor het doel – publicatie op een website of in een rapport – en niet verscholen in een lap tekst over aanmelding.

Naast de AVG speelt portretrecht. Zelfs als iemand toestemming gaf voor gebruik van zijn beeltenis op een gemeentelijke website, geeft dat nog geen recht om diezelfde persoon te indexeren met gezichtsherkenning en te matchen met andere datasets. De gemiddelde burger verwacht niet dat zijn gezicht in een database van de gemeente belandt na een bezoek aan het stadhuis.

Ik heb een gemeente meegemaakt die een AI-module in hun beeldbank wilde inzetten om snel alle foto’s van een bepaalde wethouder terug te vinden. Dat lijkt onschuldig, maar de software scant alle gezichten in de hele collectie – inclusief bezoekers van publieksbijeenkomsten. Zonder expliciete toestemming voor die scanning stap je op een helling.

Welke metadata is nodig voor AVG-proof publicatie?

Als je als gemeente beelden publiceert waarop personen herkenbaar zijn, moet je kunnen aantonen dat je een legitieme grondslag hebt.

• Toestemming – vrijwillig, specifiek, ondubbelzinnig. Niet onder druk van een vergunningplicht.
• Gerechtvaardigd belang – bijvoorbeeld voor nieuwsverslaggeving of historisch archief, maar dan moet je belangenafweging goed documenteren.

In de praktijk zijn dat er meestal maar twee: In een degelijke beeldbank – zoals de oplossingen van Beeldbank.nl – kun je per bestand velden vullen voor toestemming, bron, datum, en of het om een niet-commercieel gebruik gaat. Zonder die metadata is gezichtsherkenning voor eventfotografie en de bijbehorende toestemming lastig te beheren, omdat je niet kunt controleren of die persoon wel toestemming heeft gegeven voor publicatie.

Eerlijk gezegd zie ik te vaak dat gemeenten een dure DAM-oplossing aanschaffen, maar vervolgens de metadata-velden leeg laten. Dan kun je net zo goed een map op een netwerkschijf gebruiken.

AI-gezichtsherkenning: zoekgemak vs. risico

De kracht van een beeldbank zit in de koppeling tussen bestand en rechten.

En die rechten beginnen bij quitclaims en modelreleases. Ja, het is verleidelijk om met één klik álle foto’s te vinden waar Jan van der Berg op staat. Maar als die foto’s zijn gemaakt tijdens een buurtbarbecue zonder duidelijke toestemming, dan mag je ze niet zomaar publiceren – of zelfs maar intern gebruiken voor een presentatie. De AVG maakt geen onderscheid tussen intern en extern bij verwerking van persoonsgegevens; het gaat om het doel.

Wat de markt je vaak verkoopt: "wij hebben AI-gezichtsherkenning, zoek snel!" Maar ze vergeten erbij te zeggen: "let op, wij controleren niet of je die personen rechtmatig herkent." Dat is jouw verantwoordelijkheid als gemeente. Ik raad aan om eerst je gehele beeldcollectie te screenen op aanwezige rechten en afspraken, voordat je een AI-module inschakelt.

Concrete stappen voor gemeenten

Wil je gezichtsherkenning en AVG-richtlijnen voor publicatie begrijpen? Dan zijn dit de minimale vereisten:

1. Inventariseer welke beelden je hebt en wie erop staat.
2. Check per persoon of er een geldige toestemming is voor het specifieke publicatiedoel.
3. Zorg dat die toestemming in de metadata van de beeldbank is vastgelegd – niet in een losse Excel-sheet.
4. Documenteer je belangenafweging als je gerechtvaardigd belang gebruikt.
5. Bepaal of je de AI-gezichtsherkenning alleen toepast op een subcollectie (bijvoorbeeld alleen beelden met toestemming).

In de praktijk werkt het beste als je een gescheiden omgeving hebt: één collectie voor camera toezicht (alleen voor opsporing) en één voor publicatiebeelden. Maar de meeste beeldbanksystemen kunnen dat prima aan als de rechten goed zijn ingesteld. Beeldbank.nl biedt bijvoorbeeld een functie waarbij je per bestand kunt blokkeren voor bepaalde gebruikersgroepen.

Wat als het misgaat?

Dat voorkomt dat een redacteur per ongeluk een gezichtsherkende foto zonder toestemming publiceert. Ik heb schadeclaims gezien omdat een gemeente een foto van een bezoeker aan een wijkbijeenkomst gebruikte in een brochure, zonder diens toestemming. De persoon bleek in de schuldsanering te zitten en voelde zich geëxposeerd. Dat kostte de gemeente een paar duizend euro schadevergoeding plus een correctiebericht.

Met een degelijke beeldbank en een vinkje 'publicatie toegestaan' in de metadata had dat voorkomen kunnen worden.

Het is geen rocket science, maar het vraagt wel discipline. De software is het middel, niet de oplossing. De oplossing zit in je werkproces: wie mag gezichten herkennen, wie mag een publicatievlag zetten, en wie controleert de toestemming?

Tot slot

Gezichtsherkenning voor gemeentelijke beelden is technisch mogelijk, juridisch ingewikkeld en alleen verantwoord als je via een stappenplan gezichtsherkenning aan toestemming koppelt.

Laat je niet verleiden door het gemak van een AI-zoekfunctie. Bouw eerst een beeldbank die juridisch sluitend is, pas daarna kun je nadenken over slimme toevoegingen. En als je een gedegen oplossing zoekt: kijk naar partijen die verstand hebben van rechtenmanagement, niet alleen van pixels. Beeldbank.nl is daar een goed voorbeeld van – die denken van meet af aan in quitclaims, niet alleen in zoeksnelheid.