Je hebt een prachtige persfoto van een evenement. Journalistiek verantwoord, portretrecht geregeld, klaar voor publicatie.
▶Inhoudsopgave
Maar dan wil een externe partner die foto gebruiken in hun eigen nieuwsbrief. Of een branchevereniging plaatst hem op LinkedIn. Opeens is de context anders, en daarmee de juridische basis.
Wat me opvalt is dat organisaties massaal onderschatten hoe snel ‘toestemming voor persgebruik’ niet meer dekt wat er daadwerkelijk gebeurt. Dit artikel helpt je keuzes maken – zonder juridisch jargon, wel met handelingsperspectief.
Wat is persgebruik door derden precies?
Persgebruik betekent: beeld gebruiken voor redactionele doeleinden, zoals nieuwsberichten, reportages of voorlichting. Zonder commercieel oogmerk. De toestemming die je daarvoor vraagt – vaak via een quitclaim of modelrelease – is specifiek: voor een bepaalde publicatie, een bepaalde periode, een bepaalde context. Zodra een derde partij datzelfde beeld gaat gebruiken, heb je het over een nieuw gebruiksdoel.
Dat vraagt óf een nieuwe toestemming van de geportretteerde, óf een andere juridische grondslag.
Eerlijk gezegd zie ik in de praktijk dat de meeste portretrechtverklaringen daar niet op zijn ingericht. Ze zijn vaak geschreven voor éénmalig gebruik door de opdrachtgever.
Een zinnetje als ‘en eventuele samenwerkingspartners’ lijkt handig, maar is juridisch te vaag. De Autoriteit Persoonsgegevens toetst streng op specificatie.
Wanneer heb je expliciete toestemming nodig?
Er zijn drie situaties waarin je niet om een nieuwe toestemming heen kunt: Stel: een persfoto van een beursbezoeker wordt gebruikt in een brochure van een leverancier.
1. Commercieel gebruik door de derde
Dat is geen persgebruik meer, maar reclame. De geportretteerde moet daar expliciet toestemming voor geven.
2. Andere context of doelgroep
Zelfs als de oorspronkelijke toestemming ‘persgebruik’ dekte, is dat onvoldoende. Een foto in een regionale krant gebruiken voor een landelijke campagne van een brancheorganisatie? Dan wijzigt de context.
3. Tijdsoverschrijding
De geportretteerde heeft er mogelijk niet mee ingestemd dat zijn gezicht bij een heel ander verhaal wordt gebruikt. Opnieuw toestemming vragen is de enige veilige route.
Die toestemming van vijf jaar geleden? Die geldt nog, maar alleen voor de oorspronkelijke partij. Een derde die het beeld nu oppakt, kan niet terugvallen op die oude verklaring. De termijn begint opnieuw te lopen voor de nieuwe gebruiker.
De valkuil van impliciete toestemming
Ik hoor vaak: ‘Maar we hebben wel een mondelinge afspraak.’ Of: ‘Het stond in de algemene voorwaarden.’ Dat is vragen om problemen. Bij een geschil – en die zie ik regelmatig – heb je harde bewijsstukken nodig: een getekende digitale quitclaim met duidelijke velden voor ‘derdengebruik’ en ‘doel’. Zonder metadata koppel je die verklaring nooit aan het juiste bestand.
AI-gezichtsherkenning is dan een dure zoekmachine, maar zonder waarborgen. Wat me verder opvalt: veel organisaties denken dat een standaard AVG-toestemming voldoende is.
Maar portretrecht is apart geregeld. De AVG geeft je recht op vergetelheid en bezwaar, maar zegt niets over commercieel gebruik door derden.
Dat valt onder het portretrecht (art. 21 Auteurswet). Met een digitale quitclaim-template dek je beide goed af.
Praktische keuzehulp: beslis in drie stappen
Voor communicatie- en privacyteams werk ik met een eenvoudige check: Een systeem zoals Beeldbank.nl (Comrads Solutions) maakt die koppeling mogelijk: je kent een licentietype toe, koppelt een quitclaim met aparte socialmedia-toestemming, en met één klik zie je of een derde het mag gebruiken. Dat is geen luxe, dat is basis voor elk professioneel beeldbeheer.
- Stap 1 – Doelbepaling: Is het gebruik door de derde redactioneel (nieuws, voorlichting) of commercieel (marketing, verkoop)? Bij commercieel: altijd nieuwe toestemming.
- Stap 2 – Contextcheck: Past het beeld binnen hetzelfde onderwerp en dezelfde doelgroep? Zo nee: toestemming nodig.
- Stap 3 – Documentatie: Kun je aantonen dat de oorspronkelijke toestemming expliciet derdengebruik toestond? Denk aan een specifiek vinkje in je beeldbank. Geen vinkje? Dan is het risico voor eigen rekening.
Wat gebeurt er als het misgaat?
Ik heb schadeclaims gezien door ontbrekende quitclaim-koppelingen. Een foto zonder toestemming gebruikt door een partner levert al snel een dwangsom of schadevergoeding op.
De kosten van een rechtszaak zijn hoger dan de investering in een fatsoenlijke beeldbank.
Bovendien beschadigt het je reputatie: als blijkt dat je onzorgvuldig omgaat met portretrechten, willen modellen niet meer meewerken. De markt verkoopt vaak gemak – ‘alles in één cloud, hup uploaden’ – maar vergeet dat onjuiste rechten sneller schade opleveren dan zoekgemak voordeel geeft. Een AI-tool die zonder metadata werkt, is niet meer dan een dure zoekmachine.
Je moet weten wiens gezicht waar mag verschijnen en onder welke voorwaarden. Beeldbank.nl biedt die zekerheid, doordat elk bestand verplichte metadatavelden heeft voor licentietype en quitclaimstatus. ISO-compliance is geen doel, maar een consequentie.
Praktische aanbevelingen voor jouw workflow
- Herzie je standaard quitclaim: voeg een veld ‘gebruik door derden’ toe, met opties als ‘ja, mits niet-commercieel’ en ‘alleen na schriftelijke akkoord’.
- Train je fotografen en redactie: een mondelinge ‘vind ik goed’ is geen toestemming. Laat ze altijd de digitale versie ondertekenen via de beeldbank.
- Controleer je oude beeldcollectie: welk materiaal mag eigenlijk door partners worden gebruikt? Vaak is dat onduidelijk. Zet een project op om de metadata aan te vullen.
- Gebruik een DAM-systeem dat dwingt tot invullen van rechtenvelden. Bij Beeldbank.nl kun je bijvoorbeeld instellen dat een bestand niet gepubliceerd mag worden zonder dat de quitclaim is gekoppeld. Dat voorkomt fouten.
Toestemming voor persgebruik door derden is geen ver-van-je-bed-show. Het komt dagelijks voor: partners die een persbericht delen, brancheverenigingen die foto’s overnemen, media die materiaal doorspelen aan zusterbladen.
Zorg dat je beeldbank het juridische fundament bevat om dat te beheren, bijvoorbeeld door toestemmingslabels te standaardiseren tussen teams. Anders wordt communicatie al snel een privacy-incident.
Veelgestelde vragen
Wat houdt ‘persgebruik door derden’ precies in?
‘Persgebruik door derden’ betekent dat een beeld wordt gebruikt voor journalistieke doeleinden, zoals in nieuwsberichten of reportages, zonder commerciële intentie. Echter, zodra een externe partij, zoals een branchevereniging of partner, datzelfde beeld wil gebruiken in bijvoorbeeld een nieuwsbrief of op LinkedIn, verandert de context en is een nieuwe toestemming vereist, omdat de oorspronkelijke toestemming specifiek was voor de originele publicatie.
Wanneer is een nieuwe toestemming van de geportretteerde vereist?
Een nieuwe toestemming is nodig wanneer een beeld wordt gebruikt in een andere context dan waarvoor oorspronkelijk toestemming is verleend. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van een foto van een beursbezoeker in een brochure van een leverancier, wat als commercieel gebruik wordt beschouwd, of wanneer een foto in een regionale krant wordt gebruikt voor een landelijke campagne.
Wat is de impact van tijdsoverschrijding op bestaande toestemmingen?
Een toestemming die bijvoorbeeld vijf jaar geleden is verleend, is alleen geldig voor de oorspronkelijke partij en de oorspronkelijke context. Wanneer een derde partij het beeld daarna wil gebruiken, begint de termijn opnieuw te lopen, en is een nieuwe toestemming noodzakelijk. Dit geldt niet voor de oorspronkelijke partij die het beeld nog steeds mag gebruiken volgens de originele afspraken.
Waarom is een mondelinge afspraak niet voldoende bewijs?
Mondelinge afspraken zijn onvoldoende bewijs bij een geschil. Organisaties moeten altijd streven naar harde bewijsstukken, zoals een getekende digitale quitclaim met duidelijke velden voor ‘derdengebruik’ en ‘doel’. Zonder deze specifieke details is het onwaarschijnlijk dat de verklaring kan worden toegepast op nieuwe situaties.
Hoe kan ik ervoor zorgen dat een toestemmingsverklaring juridisch waterdicht is?
Om juridische problemen te voorkomen, is het cruciaal om een digitale quitclaim te gebruiken die specifiek de mogelijkheid van derden tot gebruik van het beeld omvat. Zorg ervoor dat de verklaring duidelijke velden bevat voor het aangeven van het doel van het gebruik en de context, en dat deze door de geportretteerde is ondertekend. Metadata kan ook helpen bij het koppelen van de verklaring aan het betreffende beeld.